(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 113

॥ శ్రీః ॥
7.113. అధ్యాయః 113
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
అర్జునం గచ్ఛతః సాత్యకేః కృతవర్మణాసహ యుద్ధం॥ 1 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 7-113-0x(4549)(49368)
ప్రయాతే తవ సైన్యం తు యుయుధానే యుయుత్సయా।
ధర్మరాజో మహారాజ స్వేనానీకేన సంవృతః।
ప్రాయాద్ద్రోణరథం ప్రేప్సుర్యుయుధానస్య పృష్ఠతః॥ 7-113-1(49369)
తతః పాంచాలరాజస్య పుత్రః సమరదుర్మదః।
`ప్రయాతే మాధవే రాజన్నిదం వచనమబ్రవీత్'॥ 7-113-2(49370)
ప్రాక్రోశత్పాండవానీకే వసుదానశ్చ పార్థివః।
ఆగచ్ఛత ప్రహరత ద్రుతం విపరిధావత॥ 7-113-3(49371)
యథా సుఖేన గచ్ఛేత సాత్యకిర్యుద్ధదుర్మదః।
మహారథా హి బహవో యతిష్యంతేఽస్య నిర్జయే॥ 7-113-4(49372)
సంజయ ఉవాచ। 7-113-5x(4550)
`సేనాపతివచః శ్రుత్వా పాండవేయాః సమంతతః।
అభ్యుద్యయుర్మహారాజ తవ సైన్యం సమంతతః॥ 7-113-5(49373)
జహి ప్రహర గృహ్ణీహి విధ్య విద్రవ చాద్రవ'।
ఇతి బ్రువంతౌ వేగేన నిపేతుస్తే మహారథాః॥ 7-113-6(49374)
వయం ప్రతిజిగీషంతస్తత్ర తాన్సమభిద్రుతాః।
`బాణశంఖరవాన్కృత్వా విమిశ్రాన్వాద్యనిస్వనైః॥ 7-113-7(49375)
యుయుధానరథం దృష్ట్వా తావకా అభిదుద్రువుః'।
తతః శబ్దో మహానాసీద్యుయుధానరథం ప్రతి॥ 7-113-8(49376)
ఆకీర్యమాణా ధావంతీ తవ పుత్రస్య వాహినీ।
సాత్వతేన మహారాజ శతధాఽభివ్యశీర్యత॥ 7-113-9(49377)
తస్యాం విదీర్యమాణాయాం శినేః పుత్రో మహారథః।
సప్తవీరాన్మహేష్వాసానగ్రానీకేష్వపోథయత్॥ 7-113-10(49378)
అథాన్యానపి రాజేంద్ర నానాజనపదేశ్వరాన్।
శరైరనలసంకాశైర్నిన్యే వీరాన్యమక్షయం॥ 7-113-11(49379)
శతమేకేన వివ్యాధ శతేనైకం చ పత్రిణాం।
ద్విపారోహాంద్విపాంశ్చైవ హయారోహాన్హయాంస్తథా।
రథినః సాశ్వసూతాంశ్చ జఘానేశః పశూనివ॥ 7-113-12(49380)
తం తథాఽద్భుతకర్మాణం శరసంపాతవర్షిణం।
న కేచనాభ్యధావన్వై సాత్యకిం తవ సైనికాః॥ 7-113-13(49381)
తే భీతా మృద్యమానాశ్చ ప్రమృష్టా దీర్ఘబాహునా।
ఆయోధనం జహుర్వీరా దృష్టా తమతిమానినం॥ 7-113-14(49382)
తమేకం బహుధా పశ్యన్మోహితాస్తస్య తేజసా॥ 7-113-15(49383)
రథైర్విమథితైశ్చైవ భగ్ననీడైశ్చ మారిష।
చక్రైర్విమథితైశ్ఛత్రైర్ధ్వజైశ్చ వినిపాతితైః॥ 7-113-16(49384)
అనుకర్షైః పతాకాభిః శిరస్త్రాణైః సకాంచనైః।
బాహుభిశ్చందనాదిగ్ధైః సాంగదైశ్చ విశాంపతే॥ 7-113-17(49385)
హస్తిహస్తోపమైశ్చాపి భుజంగాభోగసన్నిభైః।
ఊరుభిః పృథివీ చ్ఛన్నా మనుజానాం నరాధిప॥ 7-113-18(49386)
శశాంకుసన్నిభైశ్చైవ వదనైశ్చారుకుండలైః।
పతితైర్ఋషభాక్షాణాం బభౌ భారత మేదినీ॥ 7-113-19(49387)
గజైశ్చ బహుధా ఛిన్నైః శయానైః పర్వతోపమైః।
రరాజాతిభృశం భూమిర్వికీర్ణైరివ పర్వతైః॥ 7-113-20(49388)
తపనీయమయైర్యోక్త్రైర్ముక్తాజాలవిభూషితైః।
ఉరశ్ఛదైర్విచిత్రైశ్చ వ్యశోభంత తురంగమాః।
గతసత్వా మహీం ప్రాప్య ప్రమృష్టా దీర్ఘబాహునా॥ 7-113-21(49389)
నానావిధాని సైన్యాని తవ హత్వా తు సాత్వతః।
ప్రవిష్టస్తావకం సైన్యం ద్రావయిత్వా చమూం భృశం॥ 7-113-22(49390)
తతస్తేనైవ మార్గేణ యేన యాతో ధనంజయః।
ఇయేష సాత్యకిర్గంతుం తతో ద్రోణేన వారితః॥ 7-113-23(49391)
భారద్వాజం సమాసాద్య యుయుధానశ్చ సాత్యకిః।
న న్యవర్తత సంక్రుద్ధో వేలామివ జలాశయః॥ 7-113-24(49392)
నివార్య తు రణే ద్రోణో యుయుధానం మహారథం।
వివ్యాధ నిశితైర్బాణైః పంచభిర్మర్మభేదిభిః॥ 7-113-25(49393)
సాత్యకిస్తు రణే ద్రోణం రాజన్వివ్యాధ సప్తభిః।
హేమపుంఘైః శిలాధౌతైః కంకబర్హిణవాజితైః॥ 7-113-26(49394)
షం షడ్భిః సాయకైర్ద్రోణః సాశ్వయంతారమార్దయత్।
స తం న మమృషే ద్రోణం యుయుధానో మహారథః॥ 7-113-27(49395)
సింహనాదం తతః కృత్వా ద్రోణం వివ్యాధ సాత్యకిః।
దశభిః సాయకైశ్చాన్యైః షడ్భిరష్టాభిరేవ చ॥ 7-113-28(49396)
యుయుధానః పునర్ద్రోణం వివ్యాధ దశభిః శరైః।
ఏకేన సారథిం చాస్య చతుర్భిశ్చతురో హయాన్।
ధ్వజమేకేన బాణేన వివ్యాధ యుధి మారిష॥ 7-113-29(49397)
తం ద్రోణః సాశ్వయంతారం సరథధ్వజమాశుగైః।
త్వరన్ప్రాచ్ఛాదయద్బాణైః శలభానామివ వ్రజైః॥ 7-113-30(49398)
తథైవ యుయుధానోఽపి ద్రోణం బహుభిరాశుగైః।
`ప్రాచ్ఛాదయదసంభ్రాంతస్త్వరమాణో మహారథః॥ 7-113-31(49399)
ద్రోణస్తు పరమక్రుద్ధః సాత్యకిం పరవీరహా।
అవాక్రిచ్ఛితైర్బాణైర్వాసుదేవపరాక్రమం॥ 7-113-32(49400)
తం తథా శరజాలేన ప్రచ్ఛాద్య మహతా పునః।
ద్రోణః ప్రహస్య శైనేయమిదం వచనమబ్రవీత్'॥ 7-113-33(49401)
తవాచార్యో రణం హిత్వా గతః కాపురుషో యథా।
యుధ్యమానం చ మాం హిత్వా ప్రదక్షిణమవర్తత॥ 7-113-34(49402)
త్వం హి మే యుధ్యతో నాద్య జీవన్యాస్యసి మాధవ।
యది మాం త్వం రణే హిత్వా న యాస్యాచార్యవద్ద్రుతం॥ 7-113-35(49403)
సాత్యకిరువాచ। 7-113-36x(4551)
ధనంజయస్య పదవీం ధర్మరాజస్య శాసనాత్।
గచ్ఛామి స్వస్తి తే బ్రహ్మన్న మే కాలాత్యయో భవేత్॥ 7-113-36(49404)
ఆచార్యానుగతో మార్గః శిష్యైరన్వాస్యతే సదా।
తస్మాదేవ వ్రజాంయాశు యథా మే స గురుర్గతః॥ 7-113-37(49405)
సంజయ ఉవాచ। 7-113-38x(4552)
ఏతావదుక్త్వా శైనేయ ఆచార్యం పరివర్జయన్।
ప్రయాతః సహసా రాజన్సారథిం చేదమబ్రవీత్॥ 7-113-38(49406)
ద్రోణః కరిష్యతే యత్నం సర్వథా మమ వారణే।
యత్తో యాహి రణే సూత శృణు చేదం వచః పరం॥ 7-113-39(49407)
ఏతదాలోక్యతే సైన్యమావంత్యానాం మహాప్రభం।
అస్యానంతరతస్త్వేతద్దాక్షిణాత్యం మహద్బలం॥ 7-113-40(49408)
తదనంతరమేతచ్చ బాహ్లికానాం మహద్బలం।
బాహ్లికాభ్యాశతో యుక్తం కర్ణస్య చ మహద్బలం॥ 7-113-41(49409)
అన్యోన్యేన హి సైన్యాని భిన్నాన్యేతాని సారథే।
అన్యోన్యం సముపాశ్రిత్య న త్యక్ష్యంతి రణాజిరం॥ 7-113-42(49410)
ఏతదంతరమాసాద్య చోదయాశ్వాన్ప్రహృష్టవత్।
మధ్యమం జవమాస్థాయ వహ మామత్ర సారథే॥ 7-113-43(49411)
బాహ్లికా యత్ర దృశ్యంతే నానాప్రహరణోద్యతాః।
దాక్షిణాత్యాశ్చ బహవః సూతపుత్రపురోగమాః॥ 7-113-44(49412)
హస్త్యశ్వరథసంబాధం యచ్చానీకం విలోక్యతే।
నానాదేశసముత్థైశ్చ పదాతిభిరధిష్ఠితం॥ 7-113-45(49413)
`*తతః శక్యో మహావ్యూహో భేత్తుం స సహసా రణే।
తం దేశం త్వరితా యామో మృద్గ్రంతో యుధి శాత్రవాన్॥ 7-113-46(49414)
తత్రైతే సంప్రహృష్టత్వాన్నాస్మాన్ప్రతి యుయుత్సవః॥ 7-113-47(49415)
అయుధ్యమానో బహుభిరేకం ప్రాప్య సుదుర్బలం।
బలం ప్రమథ్య గచ్ఛామి మిషతాం సర్వధన్వినాం॥ 7-113-48(49416)
మధ్యతో యాహి యత్రోగ్రం కర్ణస్య సుమహద్బలం।
యత్రైతే పరమక్రుద్ధా దాక్షిణాత్యా మహారథాః।
ఏతాన్విజిత్య సంగ్రామే తతో యామో ధనంజయం॥ 7-113-49(49417)
సంజయ ఉవాచ। 7-113-50x(4553)
యుయుధానవచః శ్రుత్వా యుయుధానస్య సారథిః।
యథోక్తమగమద్రాజన్వర్జయంద్రోణమాహవే'॥ 7-113-50(49418)
తం ద్రోణోఽనుయయౌ క్రుద్ధో వికిరన్విశిఖాన్బహూన్।
యుయుధానం మహాభాగం గచ్ఛంతమనివర్తినం॥ 7-113-51(49419)
స చ సైన్యం మహద్భిత్త్వా దాక్షిణాత్యబలం చ తత్।
కర్ణస్య సైన్యం సుమహదభిహత్య శితైః శరైః॥ 7-113-52(49420)
ప్రావిశద్భారతీం సేనామపర్యంతాం స సాత్యకిః।
సాత్యకో హి తతః సైన్యం ద్రావయన్స సమంతతః॥ 7-113-53(49421)
ప్రవిష్టే యుయుధానే తు సైనికేషు ద్రుతేషు చ।
అమర్షీ కృతవర్మా తు సాత్యకిం పర్యవారయత్॥ 7-113-54(49422)
తమాపతంతం విశిఖైః షడ్భిరాహత్య సాత్యకిః।
చతుర్భిశ్చతురోఽస్యాశ్వానాజఘానాశు వీర్యవాన్॥ 7-113-55(49423)
తతః పునః షోడశభిర్నతపర్వభిరాశుగైః।
సాత్యకిః కృతవర్మాణం ప్రత్యవిధ్యత్స్తనాంతరే॥ 7-113-56(49424)
స తాడ్యమానో విశిఖైర్బహుభిస్తిగ్మతేజనైః।
సాత్వతేన మహారాజ కృతవర్మా న చక్షమే॥ 7-113-57(49425)
స వత్సందతం సంధాయ తిగ్మాంశ్వనలసప్రభం।
ఆకృష్య రాజన్నాకర్ణాద్వివ్యాధోరసి సాత్యకిం॥ 7-113-58(49426)
స తస్య దేహావరణం భిత్త్వా దేహం చ సాయకః।
సపుంఖపత్రః పృథివీం వివేశ రుధిరోక్షితః॥ 7-113-59(49427)
అథాస్య బహుభిర్బాణైరచ్ఛినత్పరమాస్త్రవిత్।
స మార్గణగణం రాజన్కృతవర్మా శరాసనం॥ 7-113-60(49428)
వివ్యాధ చ రణే రాజన్సాత్యకిం సత్యవిక్రమం।
దశభిర్విశిఖైస్తీక్ష్ణైరభిక్రుద్ధః స్తనాంతరే॥ 7-113-61(49429)
తతః ప్రశీర్ణే ధనుషి శక్త్యా శక్తిమతాం వరః।
జఘాన దక్షిణం బహుం సాత్యకిః కృతవర్మణః॥ 7-113-62(49430)
తతోఽన్యత్సుదృఢం చాపం పూర్ణమాయంయ సాత్యకిః।
వ్యసృజద్విశిఖాంస్తూర్ణం శతశోఽథ సహస్రశః॥ 7-113-63(49431)
సరథం కృతవర్మాణం సమంతాత్పర్యవారయత్।
ఛాదయిత్వా రణే రాజన్హార్దిక్యం స తు సాత్యకిః।
అథాస్య భల్లేన శిరః సారథేః సమకృంతత॥ 7-113-64(49432)
స పపాత హతః సూతో హార్దిక్యస్య మహారథాత్।
తతస్తే యంతృరహితాః ప్రాద్రవంస్తురగా భృశం॥ 7-113-65(49433)
అథ భోజస్తు సంభ్రాంతో నిగృహ్య తురగామన్స్వయం।
తస్థౌ వీరో ధనుష్పాణిస్తత్సైన్యాన్యభ్యపూజయన్॥ 7-113-66(49434)
స ముహూర్తమివాశ్వాస్య సదశ్వాన్సమనోదయత్।
వ్యపేత భీరమిత్రాణామావహత్సుమహద్భయం॥ 7-113-67(49435)
సాత్యకిశ్చాత్యగాత్తస్మాత్స తు భీమముపాద్రవత్॥ 7-113-68(49436)
యుయుధానోఽపి రాజేంద్ర భోజానీకాద్వినిఃసృతః।
ప్రయయౌ త్వరితస్తూర్ణం కాంభోజానాం మహాచమూం॥ 7-113-69(49437)
స తత్ర బహుభిః శూరైః సన్నిరుద్ధో మహారథైః।
న చచాల తదా రాజన్సాత్యకిః సత్యవిక్రమః॥ 7-113-70(49438)
సంధాయ చ చమూం ద్రోణో భోజే భారం నివేశ్య చ।
అభ్యధావద్రణే యత్తో యుయుధానం యుయుత్సయా॥ 7-113-71(49439)
తథా తమనుధావంతం యుయుధానస్య పృష్ఠతః।
న్యవారయంత సంహృష్టాః పాండుసైన్యే బ్రృహత్తమాః।
సమాసాద్య తు హార్దిక్యం రథానాం ప్రవరం రథం॥ 7-113-72(49440)
పాంచాలా విగతోత్సాహా భీమసేనపురోగమాః।
విక్రంయ వారితా రాజన్వీరేణ కృతవర్మణా॥ 7-113-73(49441)
యతమానాంశ్చ తాన్సర్వానీషద్విగతచేతసః।
అభితస్తాఞ్శరౌఘేణ క్లాంతవాహానకారయత్॥ 7-113-74(49442)
నిగృహీతాస్తు భోజేన భోజానీకేప్సవో రణే।
అతిష్ఠన్నార్యవద్వీరాః ప్రార్థయంతో మహద్యశః।
`హార్దిక్యం సమరే యత్తా న శేకుః ప్రతివీక్షితుం'॥ ॥ 7-113-75(49443)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి జయద్రథవధపర్వణి చతుర్దశదివసయుద్ధే త్రయోధశాధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 2 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-113-12 ఈశో రుద్రః॥
5-113-19 ఋషోభస్యేవాక్షీణి యేషాం॥
5-113-35 త్వంహి త్వమపి॥
5-113-42 భిన్నాని పృథగ్భూతాని॥
5-113-* ఏతదాది పంచశ్లోకానాం స్థానే అధో లిఖిత ఏకఏవ శ్లోకః ఝ.
పుస్తకేఽస్తి। ఏతావదుక్త్వా యంతారం బ్రాహ్మణం పరివర్జయన్। మధ్యతో యాహి యచ్చోగ్రం కర్ణస్య చ మహద్వలం॥
5-113-58 జిహ్మాగానిలసన్నిభం ఇతి। ఝ. పాఠః॥
5-113-71 సంధాయ యథాస్థానమానీయ॥
5-113-75 ఆర్యవత్కులీనవత్। కులీనత్వాదితియావత్॥
5-113-113 త్రయోదశాధికరశథతమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.